Цитология жәнежалпы гистология: атлас

Жүйке тіні

Нейроциттің өсінділері (осьтік цилиндрлер), сыртынан дәйекті түрде орналасқан глиоциттерден тұратын қабықшамен (шеткері жүйке жүйесінде) немесе олардың өсінділерімен (орталық жүйке жүйесінде) қапталған
Глиальдық қабықшаның құрылысының ерекшелігіне байланысты миелинсіз и және миелинді жүйке талшықтарын ажыратады
Жүйке талшықтарын құрауға қатысатын шеткері жүйке жүйесінің глиоциттері леммоциттер (шванн жасушалары) деп аталады

Миелинсіз жүйкелік талшықтар

сыртынан базальды мембранамен қапталған қалыңдығы 1-4 мкм болып келген жіпшелер, нейрондардың бірнеше (5-20) жіңішке өсінділерінің (көбінесе дендриттердің) леммоциттердің біраз бөлігінде немесе ұзына бойына леммоциттердің беттерінің тереңдемелеріне ене орнығуынан пайда болады
және қозудың өтуін аздаған жылдамдықпен (1-2 м/сек) қамтамасыз етеді

Миелинді жүйкелік талшықтар

сыртынан базальды мембранамен қапталған жуандығы 8-20 мкм болатын жіпшелер, оларда нейронның бір өсіндісі (көбінесе - аксон) глиоциттің бүкіл ұзындығында леммоциттердің цитоплазмасына еніп тұрады және иірімді қатпарлы (миелинді) қабықшамен қоршалған, бұл қабықша леммоциттердің плазмолеммасының дупликатурасының көптеген қабаттарынан (мезаксоннан тұрады)
көршілес орналасқан леммоциттердің байланысатын аймақтарында миелинді қабықша болмайды және олар Ранвье түйіні деп аталады
деполяризация толқыны бір түйіннен екінші түйінге секіре өткізіледі, сондықтан жүйкелік импульстің өту жылдамдығы жоғары (5-120 м/сек) болып келеді

Миелинді жүйке талшықтары

нейроциттің өсіндісі ұзына бойына иірімді қатпарлы айналмалы қабықшамен қоршалған, қабықшаны глиоциттердің жұқа жазықтанған өсінділері түзейді (орталық жұйке жүйесінің олигодендроглиоциттері)
бір глиоциттің денесінен 40-50 -ге дейін өсінді шығады, бұл өсінділер бір мезгілде бірнеше талшықтардың қабықшаларын құрауға қатысады

Нейрондардың миелинденбеген өсінділері

оларда маманданған глиальдық қабықшалар болмайды
нейроциттер мен нейроглияның араларында еркін орналасады, бір-бірінен астроциттердің өсінділерімен оқшауланады

сезімтал нейрондардың дендриттерінің және қимылдатқыш нейрондардың аксондарының ұштарының немесе аяққы бөлімдерінің жиынтығы
қызметтік мамандануына байланысты келесі түрлері ажыратылады рецепторлық (афферентті) және эффекторлық (эфферентті)

Рецепторлық (афферентті) жүйкелік аяқтамалар - сезімтал нейрондардың дендриттерінің терминальды тармақтары:

бос, еркін (өсіндінің сыртында глиальдық қабықша болмайды)
бос емес капсуламен қапталмаған (өсінділері глиальды элементтермен қапталған)
бос емес капсуламен қапталған (өсінділері глиальды қабықшамен және сыртынан - дәнекертіндік капсуламен қапталған)

Эффекторлық (эфферентті) жүйкелік аяқтамалар

қимылдатқыш неғйрондардың аксондарының терминальдық бөліктері
құрылымы бойынша химиялық синапстарға жатады, оның постсинапстық бөліктері жұмыскер мүшелердің (бұлшық еттер, безді жасушалар) тіндік элементтерінің плазмолеммаларының маманданған аймақтары болып табылады
нейротамырлық (жүйкетамырлық) синапстар нейросекреторлық нейрондардың эфферентті өсінділерінің терминальдарынан нейрогормондардың капиллярлар арнасына тасымалдануын қамтамасыз етеді